Abstrakt

W dzisiejszym świecie na miejsce indywidualnego stanowiska twórcy wkraczają dyskursywne formy i praktyki artystyczne, które nie zamierzają być stałe. Ich ulotna natura tworzy dla nich możliwości takiego działania, które pozwala na tworzenie nieprzewidywalnych rezultatów przy stałej przemianie ich istoty. W tym aspekcie niezwykle świeża wydaje się być idea generatywności. Samo pojęcie ‘generative’ stało się w ciągu ostatnich lat terminem na tyle modnym, że obecnie można je znaleźć w bardzo wielu różnorodnych kontekstach – poczynając od dyskursu akademickiego, poprzez festiwale sztuki nowych mediów – na konferencjach poświęconych projektowaniu kończąc. Coraz silniej zauważalny jest odwrót od własności zwykłego obrazu, na rzecz zainteresowania narzędziem, medium oraz wielorakimi postaciami rzeczywistości realnej i komunikacyjnej. Pojawiające się ‘działania na żywo’, czy interaktywne formy instalacji medialnych, często tworzone przy użyciu autorskiego oprogramowania, uruchamiają procesy, które biegną niezależnie lub są ukierunkowane według instrukcji i reguł zdefiniowanych przez twórcę. Właściwa siła ‘obrazowania’ leży w tym, że skalkulowany (wyliczony) obraz jest przeobrażany zawsze przez ingerencję ludzką lub zautomatyzowany proces.

Generatywność należy rozumieć jako „dowolne doświadczenie, w którym twórca używając określonego systemu, rozumianego jako zbiór naturalnych reguł językowych, programu komputerowego, maszyny lub innego formalnego działania, stwarza sytuację, która uruchamia autonomiczny proces prowadzący do powstania dzieła”.

W zależności od kontekstu, w którym dany proces się rozwija, rezultat pozostaje nieprzewidywalny a powstałe w ten sposób działanie ma dużo bardziej osobisty charakter aniżeli zaprogramowane zdarzenie. Wspólnota z formami, które uwzględniają widza i po części zapraszają go również do aktu twórczego, doprowadziła do tego, że ta nowa forma została zaszufladkowana z końcem lat osiemdziesiątych jako ‘interaktywna’. Użycie przymiotnika ‘interaktywny’ nie jest całkiem bezproblemowe, gdyż bez szczegółowej definicji skrywa on różnice pomiędzy interakcją międzyludzką i techniczną interakcją człowieka z maszyną. Aby uniknąć nieporozumień, sensowne jest, by używane obecnie określenie ‘interaktywny’ odnieść jedynie jako termin techniczny do tych dzieł, które wykorzystują jakieś medium cyfrowe do stwarzania obszarów doświadczeń, zmieniających się przez działania i interwencje recypientów. To rozróżnienie jest konieczne, ponieważ zwrot ‘generatywny’ jest często używany jako synonim pojęcia pracy interaktywnej.